Το Δέλτα Νέστου βρίσκεται στα νότια σύνορα των Νομών Καβάλας και Ξάνθης. Η αρχή του τοποθετείται στην έξοδο του ποταμού από τον ορεινό όγκο, στους Τοξότες και απλώνεται προς τα νότια, καταλαμβάνοντας μία αρκετά μεγάλη έκταση από την Νέα Καρβάλη μέχρι τα Άβδηρα με μήκος ακτογραμμής περίπου 50 χιλιομέτρων. Έχει συνολική έκταση περίπου 550.000 στρ. (με βάση την οριοθέτηση του ΥΠΕΧΩΔΕ, 1986).

Το Δέλτα Νέστου δημιουργήθηκε από τις αποθέσεις των φερτών υλών που αποθέτει ο ποταμός στις εκβολές του. Ο σχηματισμός του Δέλτα επηρεάστηκε από την δράση του ποταμού και τον κυματισμό της θάλασσας. Έτσι το δυτικό τμήμα διαμορφώθηκε από την δράση και αλληλεπίδραση των διαφόρων κοιτών του Νέστου καθώς οι λιμνοθάλασσες κατά μήκος της ακτής οφείλονται στο φυσικό διαχωριστικό βραχίονα που διαμορφώθηκε από τις συνεχείς αποθέσεις φερτών υλικών. Το ανατολικό τμήμα αποτελείται κυρίως από φερτά υλικά εκτός από ένα κλάδο του ποταμού.

Το Δέλτα του Νέστου είναι από τους πιο σημαντικούς υγροτόπους της χώρας αλλά και της Ευρώπης, λόγω έκτασης και ποικιλίας των βιοτόπων του. Είναι ενταγμένο ως μία εγγραφή στον Κατάλογο Υγροτόπων Διεθνούς Σημασίας σύμφωνα με την Σύμβαση Ramsar, ανήκει στο δίκτυο Natura 2000 καθώς και στις Περιοχές Ειδικής Προστασίας της Ορνιθοπανίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι τμήμα του Εθνικού Πάρκου Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης που εκτείνεται από το Δέλτα Νέστου μέχρι τις λίμνες Βιστωνίδας και Ισμαρίδας. Στην πραγματικότητα το Δέλτα Νέστου αποτελείται από μωσαϊκό επιμέρους υγροτόπων από τους οποίους οι μεγαλύτεροι και πιο διακριτοί, είναι οι εξής (από Δ προς Α) : η Λιμνοθάλασσα Βάσσοβας, η Λιμνοθάλασσα Ερατεινού, η Λιμνοθάλασσα Αγιάσματος, η Λιμνοθάλασσα Κοκάλας, η Λιμνοθάλασσα Χαϊδευτού, η Λιμνοθάλασσα Κεραμωτής, η Λιμνοθάλασσα Μοναστηρακίου και η Λιμνοθάλασσα των Μαγγάνων.

Το Δέλτα του Νέστου παρουσιάζει μια εξαιρετική ποικιλία βιοτόπων και επιπλέον συνθέτουν ένα μωσαϊκό που ευνοεί την άγρια ζωή. Αυτοί είναι :

Οι λιμνοθάλασσες. Δημιουργήθηκαν από την απόθεση των φερτών υλών λόγω της απότομης μείωσης της ταχύτητας του νερού του ποταμού όταν αυτό συναντά την θάλασσα, με αποτέλεσμα να σχηματίζονται νησίδες παράλληλα με την ακτή οι οποίες με την συνεχή απόθεση φερτών υλών σχηματίζουν τις λιμνοθάλασσες. Οι λιμνοθάλασσες επικοινωνούν με την θάλασσα και το νερό τους είναι υφάλμυρο. Οι λιμνοθάλασσες του Νέστου, των οποίων τα ονόματα αναφέρθηκαν παραπάνω, καταλαμβάνουν συνολικά έκταση 17.500 στρέμματα, φιλοξενούν ιχθυοτροφεία και μυδοτροφεία παράγοντας ετήσια σημαντικό αριθμό ψαριών και μυδιών. Οι ιδιόμορφες συνθήκες που επικρατούν στις λιμνοθάλασσες ευνοούν την ιχθυοκαλλιέργεια όπως ο κέφαλος, το λαυράκι, η τσιπούρα, η γλώσσα κλπ. Οι λιμνοθάλασσες φιλοξενούν πολλά είδη πουλιών τα οποία, είτε έρχονται για αναπαραγωγή, είτε παραμένουν κατά την περίοδο της μετανάστευσής τους είτε ζουν μόνιμα, όπως : οι γλάροι, το νανοβουτηχτάρι, ο θαλασσοκόρακας, το ποταμογλάρονο, το σκουφοβουτηχτάρι, το κηλιδοβούτι, η φαλαρίδα, διάφορα είδη πάπιας κλπ.

Οι καλαμώνες. Ζώνες βλάστησης με καλάμια που αναπτύσσονται σε ελώδης περιοχές καθώς και γύρω από περιοχές με γλυκό νερό (λίμνες, αρδευτικά και αποστραγγιστικά κανάλια, στις όχθες του ποταμού κλπ). Ο ρόλος τους είναι πολύ σημαντικός γιατί φιλτράρουν το νερό, αλλά και αποτελούν καταφύγιο για πολλά είδη πουλιών τα οποία φτιάχνουν τις φωλιές τους, ή βρίσκουν την τροφή τους, όπως οι ερωδιοί, η χουλιαρομύτα, η χαλκόκοτα, η νεροκοτσέλα κλπ.

Οι αμμοθίνες. Εκτάσεις που καλύπτονται με άμμο οι οποίες δημιουργήθηκαν από την επίδραση των ανέμων και των θαλάσσιων ρευμάτων, βρίσκονται κοντά στη θάλασσα και τις λιμνοθάλασσες καθώς απλώνονται κατά μήκος των ακτών. Είναι σημαντικές περιοχές γιατί προστατεύουν τις ακτές από την διάβρωση αλλά και γιατί εκεί φτιάχνουν τις φωλιές τους και γεννούν τα αυγά τους σημαντικός αριθμός πτηνών (αγκαθοκαλημάνα, πετροτριλίδα, θαλασσοσφυριχτής, στρειδοφάγος, νανογλάρονο κλπ). Στις περιοχές αυτές φύονται άγρια φυτά, θάμνοι καθώς και αγριολούλουδα (λευκός κρίνος της θάλασσας, το θαλασσόχορτο κλπ.).

Εκτάσεις με αλοφυτικές φυτοκοινωνίες, που συνήθως κατακλύζονται από θαλάσσιο ή υφάλμυρο νερό. Βρίσκονται πριν τις λιμνοθάλασσες όπου η ανάπτυξη και εξάπλωση των φυτών εξαρτάται από το πόσο συχνά πλημμυρίζεται το έδαφος με νερό και από τα θρεπτικά συστατικά που είναι κάθε φορά διαθέσιμα. Τα φυτά που αναπτύσσονται σ΄ αυτές τις εκτάσεις είναι ανθεκτικά στο αλάτι (π.χ. αρμυρήθρες)

Παραποτάμιο δάσος (Κοτζά - Ορμάν).   Το δάσος Κοτζά Ορμάν κάποτε ήταν το μεγαλύτερο του είδους στα νότια Βαλκάνια και σήμερα  ένα από τα μεγαλύτερα στη χώρα. Είναι ένα  υδροχαρές δάσος, δηλαδή δεν εξαρτάται τόσο από το νερό της βροχής όσο από το νερό του ποταμού Νέστου το οποίο υδροδοτεί  τις φυτοκοινωνίες που το συγκροτούν. Τα φυτά αναπτύσσονται με μεγάλους  ρυθμούς αν και το έδαφος είναι αμμώδες και αυτό γιατί οι κλιματικές συνθήκες, το άφθονο νερό και ο χούμος συνηγορούν σ΄ αυτό. Στην  δεκαετία του '50 το παραποτάμιο  δάσος είχε   3 - 7 χλμ. πλάτος και 27 χλμ. μήκος. Το 1946 υπήρχαν περισσότερα από 74.000 στρέμματα δάσους. Αρκετά δένδρα είχαν ύψος 40 μέτρων. Στο δάσος ζούσαν αρκούδες, λύκοι, αγριόχοιροι, βίδρες, τσακάλια, λαγοί, ζαρκάδια και ελάφια. Σήμερα, από αυτά περίπου 54.000 στρέμματα έγιναν γεωργική γη. Ένα μικρό τμήμα του περίφημου αυτού δάσους παρέμεινε και με τις φιλότιμες προσπάθειες του Δασαρχείου Καβάλας προσπαθεί να το διαφυλάξει περιφράζοντας τμήματα γης περιμετρικά του, ώστε να αυξηθεί η έκτασή του. Πρέπει να αναφερθεί ότι στο δάσος αυτό ζει ο μοναδικός άγριος πληθυσμός κολχικού φασιανού στην Ευρώπη.

Μικρές λίμνες με γλυκό νερό. Οι λίμνες, επτά (7) στον αριθμό, βρίσκονται βορειοανατολικά της Χρυσούπολης. Υπάρχουν δύο θεωρίες για την ύπαρξη αυτών των λιμνών. Η πρώτη αναφέρει ότι αυτές ήταν κάποτε λιμνοθάλασσες, όταν ακόμη οι εκβολές του Νέστου ήταν βόρεια, πριν δημιουργηθεί το σημερινό Δέλτα. Με την απόθεση των φερτών υλών του ποταμού οι λιμνοθάλασσες περιορίστηκαν. Στην συνέχεια με την εισροή φρέσκου νερού (επιφανειακά και υπόγεια) και όταν η θάλασσα απομακρύνθηκε αρκετά από αυτές, ξεπλύθηκε το αλάτι δημιουργώντας τις σημερινές λίμνες. Η δεύτερη αναφέρει ότι οι λίμνες είναι παλιές κοίτες του ποταμού οι οποίες αποκόπηκαν από το ποτάμι λόγω φυσικών μηχανισμών. Οι λίμνες αυτές φιλοξενούν αριθμό ειδών υδρόβιας χλωρίδας όπως νούφαρα, νεροκάστανα, νεροφτέρη καθώς και βούρλα και καλαμιές. Η βλάστηση αυτή μαζί με το νερό δημιουργούν συνθήκες κατάλληλες ώστε να φιλοξενηθούν βάτραχοι, νεροχελώνες, υδρόβια σαλιγκάρια καθώς και διάφορα έντομα. Αυτά με την σειρά τους προσελκύουν διάφορα είδη ορνιθοπανίδας (προφυροτσικνιάς, λαγγόνα, σαρσέλα, καλαμόκιρκος κ.λ.π).

Θαμνώνες με αρμυρίκια κυρίως στις όχθες του Νέστου κοντά στις εκβολές. Οι θαμνώνες με τα αρμυρίκια (Tamarix sp.) βρίσκονται κυρίως στις όχθες του ποταμού, των ελών και των καναλιών όπου το έδαφος είναι κορεσμένο με νερό.

Καλλιέργειες λεύκας. Σε μια έκταση περίπου 15.000 στρεμμάτων κατά μήκος του ποταμού, καλλιεργεί το Δασαρχείο Καβάλας λεύκες για την παραγωγή ξυλείας. Τα τελευταία χρόνια οι περιοχές που υλοτομούνται δεν αναδασώνονται. Σκοπός του δασαρχείου είναι η επαναδημιουργία του φυσικού παραποτάμιου δάσους.

Βιότοποι από την επίδραση της ανθρώπινης δραστηριότητας. Έργα για την εξυπηρέτηση των ανθρώπινων αναγκών δημιούργησαν και δημιουργούν διάφορα είδη ιδιόμορφων βιοτόπων στην περιοχή του Δέλτα Νέστου, όπως:

  • οι ξερολιθιές, οι οποίες είναι όπως οι βραχότοποι και φιλοξενούν πολλά είδη εντόμων και σαυρών καθώς και είδη της ορνιθοπανίδας που βρίσκουν την τροφή τους σ΄ αυτές.
  • τα αποστραγγιστικά κανάλια, που λειτουργούν ως δευτερεύουσες κοίτες του ποταμού και φιλοξενούν βατράχους, νερόφιδα, νεροχελώνες, βίδρες, διάφορα είδη πτηνών καθώς και ειδών χλωρίδας που ευδοκιμούν σ’ αυτά.
  • οι φυτοφράχτες, οι οποίοι βρίσκονται ακόμη ανάμεσα από τις καλλιέργειες και λειτουργούν ως ζώνες φυσικής βλάστησης που ενώνουν τους διαφόρους βιότοπους μεταξύ τους.

 

1 Σήμα ποιότητας nespar 19 Οκτωβρίου 2015 1422
2 Χλωρίδα 24 Ιανουαρίου 2012 4879
3 Πανίδα 24 Ιανουαρίου 2012 5226